Algemene taalkunde I

Morfologie (oef), syntaxis (inleiding)

Dr. Thomas Van Hoey
thomas.vanhoey@kuleuven.be

FWO & KU Leuven

14 11 2024

Herhaling vorige week

Morfologie

Morfeem = kleinste eenheid van vorm en betekenis

→ Splitsen in morfemen =
zoektocht naar die kleinste eenheden

Kiswahili

Swahili / Kiswahili fonologie

Bantoetaal (Niger-Congo familie)

Kiswahili Oefening

Morfolgie oef. 1

Kiswahili Oefening

Wat hierin zit

  • grammaticale vs. lexicale morfemen
  • persoon en getal (1sg, 1pl, 3sg, 3pl)
  • tijd (heden, toekomst, verleden)
  • valentie (hoeveel “slots” zijn er: mono- en divalent)
  • templatische morfologie

Turu oefening

Turu / Kinyaturu (in Tanzania)

Ook een Bantoetaal (Niger-Congo familie)

→ Gelijkaardig aan Kiswahili

Turu oefening

Morfologie oef. 2

Turu oefening

Wat hierin zit

  • grammaticale vs. lexicale morfemen
  • persoon en getal (1sg, 1pl, 3sg, 3pl)
  • tijd (heden, toekomst, verleden)
  • valentie (hoeveel “slots” zijn er: mono- en divalent)
  • templatische morfologie
  • allomorfie (probeer de regels te achterhalen)
  • mogelijks realis (a) vs. irrealis (go) samen met actief (\(\emptyset\)) vs. passief (<u>)

Popoluca

Popolocatalen worden gesproken in Mexico.

Mixe-Zoque familie

Er zijn een aantal varianten. Fonologie van de noordelijke variant

Popoluca oefening

Morfologie oef. 3

Popoluca oefening

  • grammaticale vs. lexicale morfemen
  • persoon (en getal) (1sg, 2sg, 3sg)
  • tijd (heden vs. non-heden)
  • werkwoordelijke vs. naamwoordelijke (nl. possessief) parallellie
  • allomorfie (1sg, 2sg) maar niet overal (3sg)

Hongaars

Morfologie oef. 4 houden we voor op het einde van het semester

Syntaxis

Syntaxis - inleiding

Syntaxis: studie van structuur van zinnen

→ elementen van analyse?

Stel, in deze voorbeeldzin:

De Britse politie arresteert tien verdachten.

Syntaxis - inleiding

1. eenheden tussen woord- en zinsniveau:

  • De Britse politie arresteert tien verdachten.

    [de Britse politie]
    [tien verdachten]
    [arresteren]

Syntaxis - inleiding

2. relaties tussen die eenheden:

  • De Britse politie arresteert tien verdachten.

→ wie doet wat?
→ wie ondergaat wat?

flowchart LR
    A[De Britse politie] -.->|arresteert| B(tien verdachten)

Syntaxis - inleiding

3. aspecten van morfologie spelen een rol (“morfosyntaxis”)
vgl. inflectionele morfologie

  • De Britse politie arresteert tien verdachten.

→ wie doet wat?
→ wie ondergaat wat?

→ arresteer-t

Taaltypes - heropfrissing

Morfo-syntactische types taal

  1. isolerende talen
  2. agglutinerende talen
  3. fusionele talen
  4. polysynthesische talen

1. isolerende taal

  • vrijwel geen gebonden morfemen
  • bijna elk woord monomorfemisch

  1. Klassiek Chinees

    (吾) 將 歸 蜜

    wú jiāng guī mì

    1 FUT terugbrengen honing

    “Ik zal de honing terugbrengen.”

2. agglutinerende taal

  • morfologisch complexe woorden
  • gemakkelijk te onderverdelen in morfemen
    idee van een trein met verschillende wagons

  1. Fins

    tuo-n hunanja-n takaisin

    brengen-1.SG honing-ACC terug

    “Ik zal de honing terugbrengen.”

3. fusionele / inflecterende taal

  • morfologisch complexe woorden
  • soms moeilijk om morfemen van elkaar te onderscheiden

  1. Latijn

    re-fer-am mel

    terug-dragen-1.SG.FUT honing.ACC.O

    “Ik zal de honing terugbrengen.”

4. polysynthetische taal

  • morfologisch zeer complexe woorden
  • morfemen kunnen niet gescheiden worden van elkaar

  1. Gooniyandi

    ngalinya barn-ja-wi-l-arri

    honing terugkomen-SBJ-FUT-1SG-3SG.CL

    “Ik zal de honing terugbrengen.”

Relatie morfologie en syntaxis

taaltype aandeel morfologie
isolerend zeer klein
agglutinerend groter
fusioneel groot
polysynthetisch grootst

Een extreem voorbeeld van morfologie - Mohawk

Mohawk

Een extreem voorbeeld van morfologie - Mohawk

Marianne Mithun en ‘haard’ in Mohawk

Een extreem voorbeeld van morfologie - Mohawk

  1. Mohawk

    tanon’ ne: ni’ iakwatenonhsa’tariha’tahkhwa

    tanon’ ne: ohni’ iakwa-ate-nonhs-a’-tarih’-a-‘t-a-hkw-ha’

    and that too 1PL.EXCL.AGT-MID-house-LNK-be.hot-LNK-CAUS-LNK-INSTR.APPL-HAVE

    “That is what we used to heat the house”

Tegen volgende week

Herhaal de oefeningen die we gemaakt hebben.